Stabiliteit van kalkzandsteenconstructies
Een kalkzandsteenconstructie kan op verschillende manieren stabiel worden uitgevoerd. De juiste oplossing hangt af van het type gebouw, de indeling en de constructieve eisen van het project.
De meest toegepaste principes zijn:
- actieve penanten
- de raamwerkmethode
- stabiliteitswanden
- constructieve wandverbindingen
Hoe zorgen actieve penanten voor stabiliteit?
Bij grondgebonden woningen zijn vaak geen lange dragende dwarswanden aanwezig die de stabiliteit verzorgen. Met de methode van actieve penanten kun je de stabiliteit van woningen met smalle penanten aantonen.
Deze methode combineert actieve penanten met neutrale wanden en staat beschreven in CUR 73 Stabiliteit van steenconstructies.
Bij een berekening volgens deze methode bepaal je:
- de capaciteit van de penanten
- de horizontale vervormingen van de constructie
De NPR 9096 beschrijft een methode om de stabiliteit eenvoudig te bepalen.
Wanneer is een stabiliteitsberekening niet nodig?
Een aparte stabiliteitsberekening is niet nodig als aan alle onderstaande voorwaarden wordt voldaan:
- de woningdiepte is maximaal 10 meter
- de woning heeft maximaal twee bouwlagen met een vrije verdiepingshoogte van 2,7 meter en een zolderverdieping
- de permanente vloerbelasting bedraagt minimaal 4,0 kN/m²
- de bouwmuur heeft een wanddikte van minimaal 120 mm
- de penanten hebben een wanddikte van minimaal 100 mm
- de woningen zijn via de vloeren gekoppeld en kunnen tussen twee vloeren een horizontale trek- of drukkracht van minimaal 17 kN/m¹ overbrengen
- de funderingsbalken hebben minimaal een afmeting van b × h = 350 × 470 mm
- de vloeren werken als deuvel tussen de bouwmuur en het penant
- de minimale breedte van een penant (tk) bedraagt 300 mm
- de bouwmuren bevatten geen openingen of dilatatievoegen die de krachtsafdracht naar de actieve penanten beperken
- de totale breedte van de actieve penanten voldoet aan de eisen uit tabel 8
- het volumieke gewicht van het metselwerk bedraagt minimaal 18,5 kN/m³
- de bouwmuur en penanten zijn uitgevoerd in metselwerk met een rekenwaarde van de druksterkte van minimaal 3,4 N/mm²
- de rekenwaarde van de afschuifsterkte in de aansluiting tussen bouwmuur en penant bedraagt minimaal 15 kN/m
In welke windgebieden gelden deze eisen?
De windbelasting verschilt per locatie. Nederland is verdeeld in drie windgebieden:
Windgebied 1
- Markermeer
- IJsselmeer
- Waddenzee
- Waddeneilanden
- provincie Noord-Holland ten noorden van de gemeenten Heemskerk, Uitgeest, Wormerland, Purmerend en Edam-Volendam
Windgebied 2
- de rest van Noord-Holland
- Groningen
- Friesland
- Flevoland
- Zuid-Holland
- Zeeland
Windgebied 3
- Drenthe
- Overijssel
- Gelderland
- Utrecht
- Noord-Brabant
- Limburg

Hoe koppel je woningen voor extra stabiliteit?
Door ankerloze spouwmuren ter plaatse van de vloeren aan elkaar te koppelen, zorg je voor extra dwarsstabiliteit.
Op de verdiepingsvloer gebruik je hiervoor bijvoorbeeld:
- twee staven van Ø16
- vier staven van Ø12
Stem de uitvoering altijd af met de hoofdconstructeur van het project. Onderzoek toont aan dat deze koppeling geen negatieve invloed heeft op de geluidsisolatie.
Hoe werkt de raamwerkmethode?
Een andere manier om een kalkzandsteen draagconstructie stabiel te maken, is de raamwerkmethode. De combinatie van kalkzandsteenwanden en breedplaatvloeren leent zich goed voor deze toepassing. De verbinding tussen de kalkzandsteenwand en de breedplaatvloer moet daarbij de momenten opnemen.
Bij beton kan wapening in de knoop worden opgenomen. Bij kalkzandsteen is dat niet mogelijk. Daarom vraagt deze constructie om een specifieke detaillering.
De raamwerkmethode wordt vaak toegepast wanneer:
- er geen binnenwanden beschikbaar zijn als stabiliteitswand
- de binnenruimte flexibel indeelbaar moet blijven
- de constructie bestaat uit massieve woningscheidende wanden of appartementen
Calduran heeft Adviesbureau ir. J.G. Hageman B.V. onderzoek laten uitvoeren naar verschillende situaties. Het rapport Standaard Raamwerkberekeningen ‘Stabiliteit van kalkzandsteen bouwwerken’ is op te vragen via de afdeling Techniek & Advies.
Onze specialisten kunnen ook beoordelen of jouw project geschikt is voor deze methode.
Hoe werken stabiliteitswanden in appartementen?
Bij meerlaagse appartementsgebouwen gebruik je vaak stabiliteitswanden of een stijve kern om de stabiliteit te verzorgen.
Dit kunnen bijvoorbeeld zijn:
- woningscheidende wanden
- wanden van trappenhuizen
- dwarswanden in de gevel
Belangrijk is dat deze wanden voldoende verticale belasting opnemen. Deze belasting voorkomt dat de wand kantelt.
Bij stabiliteitskernen moeten samenwerkende wanden constructief met elkaar verbonden worden. Hiervoor pas je een constructieve wandverbinding toe.
Hoe verbind je constructieve kalkzandsteenwanden?
Dragende wanden en stabiliteitswanden verbind je met een loodvoegverbinding of een vertanding.

Loodvoegverbinding
Bij een loodvoegverbinding verbind je de wanden met:
- een verticale voeg van 3 mm, gevuld met lijmmortel
- lijmkoppelstrips in de lintvoegen
Afhankelijk van de wanddikte gebruik je één of twee lijmkoppelstrips per laag. Bij wanden dikker dan 150 mm adviseren we twee lijmkoppelstrips toe te passen. Een verlijmde loodvoegverbinding met een wand van 100 mm heeft een gemiddelde schuifsterkte van 15 kN/m¹. Een loodvoegverbinding adviseren we tot en met drie bouwlagen. Bij hogere schuifkrachten of meer bouwlagen pas je een vertanding toe.
Vertanding
Een vertanding pas je toe bij:
- woongebouwen met meer dan drie bouwlagen
- schuifkrachten groter dan 15 kN/m¹
- utiliteitsbouw, zoals kantoren en zorggebouwen
Bij liftschachten voer je de hoekaansluitingen altijd vertand uit.
Technische specifcaties gesommeerde breedte actieve penanten
